“Palyaço Balıkları” veya “Anemon Balıkları” olarak bilinen bu balıklar, bilimsel sınıflandırmada yaklaşık 27 türü içeren Pomacentridae familyasının Amphiprion genusuna dahildirler. Amphiprion genusu içerisinde akvaryumlarda en yaygın olanı Amphiprion ocellaris ve Amphiprion percula türleridir. Görsel iletişim araçları ve de animasyon filmler vasıtasıyla akvaryumda sergilenen bütün canlılar arasında belki de en çok bilinen balık türü olan palyaço balıkları son zamanlarda özellikle çocuklar tarafından “Nemo” isimli bir çizgi film kahramanı olarak tanınmaktadır. Beyaz perdede oldukça meşhur olan bu balıklar gerçek hayatta da akvaryum sektöründe en fazla talep gören türlerinin başında yer almaktadır. Dünyadaki deniz akvaryumu ticaretinin verilerini tutan ve bu konuda gelişmeleri yakından takip eden uluslararası bir kuruluş olan “Marine Aquarium Council” in Global Deniz Akvaryum Veritabanı (GMAD) istatistiklerine göre 1997-2002 yılları arasında dünyada en fazla ticareti yapılan süs balıkları türleri içerisinde palyaço balıklarının dahil olduğu familya başı çekmektedir. Tablo1. ve Şekil 1. de sunulan verilere göre Pomacentridae familyasının ve Amphiprion genuslarının yani palyaço balıklarının akvaryum balıkları ticaretinde ne seviyelerde olduğu görülmektedir.

palyaço balığı üreme.jpg

Habitat
Palyaço balıklarının doğal yaşam ortamları Pasifik Okyanusu’nun ılık sularıdır, Atlantik Okyanusu’nda bulunmazlar. Dünyada “clownfish” veya “anemonfish” olarak tanınan bu balıklar, palyaçoya benzetilen vücut desenlerinden dolayı “palyaço balıkları”, anemonlarla birlikte yaşadıkları için “anemon balıkları” olarak isimlendirilmektedirler. Palyaço balıkları ile anemonlar arasında simbiyotik (karşılıklı yarar sağlama) bir ilişki mevcuttur. Anemonların öldürücü etkiye sahip tentakülleri palyaço balıklarına zarar vermezler. Anemonların tentakülleri arasında yaşayan bu balıklar, anemonları güvenli bir sığınak olarak kullanırlarken bunun karşılığında onları temizlerler ve anemonları yiyebilen bazı canlıları o civardan uzak tutarlar.

Anemonlar ve palyaço balıkları 15 m derinliğe kadar olan resif alanlarının sığ ve sakin bölgelerinde yaşarlar. Bu balıkların birlikte yaşayabildikleri yalnızca 4 anemon çeşidi vardır. Palyaço balıkları anemonların zararlı salgılarından korunabilmek için özel bir deri yapısına sahiptirler. Koruyucu mukus tabakası sayesinde anemonların tentakülleri bu balıklara zarar vermezler.

palyaço balığı.jpg
Beslenme
Doğada çiftler veya küçük gruplar halinde anemonların çevresinde yaşayan palyaçolar fitoplankton, zooplankton, küçük bitki ve hayvanlar gibi çok yönlü beslenme davranışı sergilemektedirler.

Amphiprion ocellaris in Besin Kompozisyonu
Bentik algler
Bentik crustacea türleri (karides, istakoz)
Anemonlar (Cnidaria lar)
Balık yumurtası
Balık larvası
Copepodlar
Planktonik formlar

Doğadaki beslenme rejimlerinden kopya çekerek akvaryumlardaki palyaço balıklarının nelerle besleneceği sorusunun yanıtına ulaşabiliriz. Genelde diğer akvaryum canlılarının tamamında aynı durum söz konusudur.

Balıklar doğal ortamlarında ne ile besleniyor ise profesyoneller onları o tip besinlerle beslemeye gayret gösterirler. Doğal besin zincirini dünyanın herhangi bir yerinde tam olarak elde edebilmek her zaman mümkün olmamaktadır. Böylesi durumlarda da dünyada kabul görmüş firmaların ürünlerine ek olarak yöresel canlı ve taze yemler kullanılmaktadır. Üretim ile uğraşanlar daha çok kendi yemlerini kendileri yapma eğilimindedirler. Deniz balıkları için kullanılan çeşitli yem formülleri mevcuttur. Bu formüllerden onlarcasına kitaplarda ve web sayfalarında ulaşmak mümkündür.

Akvaryum
Palyaço balıkları için kullanılan akvaryumlarda birkaç önemli kriter vardır; Çiftlerin yumurta bırakabilecekleri yüzey alanları oluşturulmalı ve çevresel şartlar (tank rengi, dekor vs.) büyüyüp gelişmeleri için uygun olmalıdır.


Üreme
Anemon balıkları prodantrik hermafrodittirler, yani hayata erkek olarak başlarlar ancak çift cinsiyet taşırlar. Çevre şartlarına bağlı olarak ergin dönemde dişi olurlar. Bu balıklar yumurtadan çıktıkları günden üreme dönemine kadar nötr cinsiyettedirler yani hem erkek hem de dişi cinsiyet karakterlerini taşırlar fakat bunlardan hiçbirisi baskın değildir. Genellikle anemonlar etrafında küçük gruplar halinde yaşarlar ve gruptaki en büyük balık cinsiyet değiştirerek dişi olurken gruptaki ikinci en büyük balık ise erkek olur. Grupta geriye kalanların hepsinin cinsiyeti nötr olarak kalır yani üreme fonksiyonları tam olarak gelişmemiş durumdadır. Eğer gruptaki dişi ölürse erkek cinsiyet değiştirerek dişi olur, gruptaki ikinci büyük balık erkek olur. Üreme siklusu bu şekilde devam eder gider.

12-14 ayda cinsel olgunluğa erişen bu balıklar doğada yumurtalarını anemonlara bırakırlar, anaçlar anemonlara sürtünerek açılmalarını teşvik ederler ve bu şekilde tentaküllerin yumurtaların etrafını sarmasını sağlarlar. Bu şekilde yumurtalar predatörlerden korunmuş olur. Bu balıkların akvaryumlarda üretilebilmesi için anemon kullanılması şart değildir. Yıllardır insan eli altında üretilen palyaço balıkları öylesine evcilleştirilmişler ki onlar için deniz akvaryumlarının lepistesleri deyimi kullanılabilir. Palyaçolar deniz balıkları arasında üretimi ve bakımı en kolay türlerden biridir. Kendilerini güvende hissederlerse karışık tanklarda bile yumurtlayabilirler. Üretim için çok büyük tanklara gerek duymazlar,yaklaşık 200 lt su hacmindeki akvaryumlar üretim için uygundur. Üreme için 26-28 ºC sıcaklık, 30-31 ppt tuzluluk, 5-5,5 ppm oksijen optimum olarak bildirilirken, ışık kritik değildir, fakat gece-gündüz periyotları düzenli olmalıdır (genelde 12h aydınlık/12h karanlık). Üretim akvaryumlarında erkek-dişi yalnız bırakılır ve yumurtayı bırakabilecekleri dikey substratlar yerleştirilir. Filtrasyon ile su kalitesi daima optimum şartlarda tutulmalıdır. Su kalitesi ne kadar iyi olursa üretim başarısı o kadar yüksek olur. Anaçların beslenmesinde tek tip değil de birden çok yem çeşidi kullanılmaktadır. Taze ve çiğ karides, midye, kalamar, bitkisel içerikli yemlerin yanı sıra el yapımı yaş yemlerinde içinde bulunduğu bol çeşitli yem kompozisyonu kullanılmaktadır. Üretim başarısı, yumurta kalitesi ve larva yaşama yüzdesi anaç beslenmesi ile doğrudan ilişkilidir. Anaç besleme protokolünün uygulanmasında çok hassas hareket edilmelidir. Yemleme sıklığı ve yem çeşitliliği üretim boyunca kesinlikle aksaklığa uğratılmamalıdır. Akvaryuma stoklanan çiftler uygun su kalitesinde ve düzenli besleme protokolünde 1-2 ay içerisinde üreme davranışı sergilemeye başlayabilmektedirler.


palyaço balık.jpg

Yumurtlama başlamadan 2 saat kadar önce yumurtanın bırakılacağı alan anaçlar tarafından temizlenir. Yumurtlama tamamen bittikten sonra erkek ve dişi yumurtaları korurlar. Erkek yumurtaların yanında yüzgeçleri ile onları havalandırırken dişi de etrafta başka canlı varsa onları uzaklaştırmakla uğraşır. Yumurtalar koyu turuncu renktedirler ve ilk 3 günde renkleri koyu kahverengiye dönerler. 4. günde embriyonun gözü koyu pigmentasyonlar ile belli olur. 5.-7. günde yumurtalar gümüşümsü bir renk alır. Buda yumurtanın açılma zamanının yaklaştığı anlamına gelmektedir. Sıcaklığa bağlı olarak genellikle 6-12 günlerde açılım gerçekleşir. Yumurtalar gümüşümsü renk aldıklarında ışıklar kapatılır. Yumurtadan yeni çıkmış larvalar için ilk 10 gün çok önemlidir. En çok kayıp bu dönemde olmaktadır.

Larva tanklarının genellikle 20-40 lt olması tercih edilmektedir. Bir ısıtıcı ve hava taşı yerleştirilen larva tanklarında gerçek bir biyolojik filtrasyon genelde tavsiye edilmez. Bu dönemde düzenli aralıklarla su değişimi yapılarak su kalitesi optimum seviyelerde tutulur. Tuzluluk, sıcaklık, pH, amonyak ve nitrat sürekli takip edilmelidir. Larva tanklarında ilk birkaç gün ışık çok düşük seviyelerde tutulmalıdır. İlk 10 günde metamorfoz geçiren larvalar bu evreyi atlattıktan sonra daha dayanıklı hale gelmektedirler.

Larvalar ilk olarak rotifer ile beslenirler, daha sonra artemia yiyebilen larvalar 10-15 günde el yapımı yaş yemler, parçalayıcılardan geçirilmiş karides ve toz yeme geçiş yaparlar. Bu dönemden sonra hayatları boyunca canlı, taze, yaş ve kuru yemlerden oluşan karışık yem kompozisyonları ile beslenirler.

(kaynak ve yazar adı göstermeden kullanılmaz)

Arş. Gör. İhsan ÇELİK
celik_ihsan@yahoo.com